Kelimeyi giriniz

Esansiyel yağlar nasıl elde edilir?

1. Distilasyon (Damıtma)

Esansiyel yağ üretiminde en çok kullanılan yöntemdir.

Bitkinin su veya su buharı ya da ikisinin birlikte uygulanması ile işlem yapılır. Bitkinin bulunduğu odacığa buhar verilmesiyle bitkinin esansiyel yağ içeren keselerinin açılması sağlanır. Buharın taşıdığı yağ daha sonra soğutucu kondansatöre alınır ve buhar tekrar suya dönüşür. (Su ile damıtma yönteminde ise bitki kaynatılır, ortaya çıkan buhar toplanır ve soğutulur). Su ve yağ ayrışır. Geriye kalan suya ise sadece suda çözünen maddelerden oluşan hidrolattır. Hidrolatlara, hidrosol veya çiçek suyu da denmektedir. Üretim amacı öncelikli olarak hidrolat ise distilasyon ona göre yapılır.

2. Soğuk Sıkım:

Bu yöntem daha çok limon, portakal, greyfurt, bergamot gibi narenciye yağlarını elde etmek için kullanılır. Kabukların yüksek ısıda sıkılmaları ile yağ elde edilir. Yağın asıl haline göre küçük fark oluşabilir. Bu yağlar iyice olgunlaşmış bir meyvenin salgıladığı canlı, taze, enerji veren kokularını muhafaza ederler. Ancak kısa raf ömrüne sahiptirler ve fototoksiktirler yani güneşe maruz kaldığında cilde zararlı etkileri söz konusudur.

Aromaterapide kullanılan yağlar tedavi edici kalitede üretilmişlerdir.

Diğer Aromatik Ekstreler

Çoğunlukla parfüm ve kozmetik sanayinde kullanılan diğer ekstrelere ise absolü denir. Gül absolüsü oda ısısında sarı renkli, yoğun ve yapışkan formda olurken gül esansiyel yağı şeffaf ve sıvıdır. Esansiyel yağlar absolülerin yaklaşık on katı kadar pahalıdırlar. Kimyasal çözücüler ile elde edilen bu ekstreler içerdikleri kimyasal kalıntılar nedeni ile çeşitli yan etkilere neden olabilmektedirler. Bu tip esanslar farklı üretim teknikleri ile üretildikleri için aromaterapide kullanılmazlar.

Enforaj

Bu yöntem; yasemin, sümbülteber (tüberoz) gibi hassas yapılı çiçeklerden esans elde edilmesi için kullanılır. İş gücü ağırlıklı olan bu ekstraksiyon yönteminin uygulaması günümüzde çok nadirdir. Fransa, Grasse’da bile enfloraj yapan sadece birkaç aileden bahsedebiliriz. Bu yöntem sırasında, günler hatta haftalar alan bir süreçte hayvansal yağda çözündürülen çiçeklerin uçucu içerikleri, yağdan kurtulmak için daha sonra da alkolle yıkanmaktadır. Burada da elde edilen ekstreye absolü denir.

Bugün elde edilen absolülerin %99’u çözücü ekstraksiyonu ile ilde edilmektedir.

Süper Kritik Sıvı Ekstraksiyonu

CO2 ile uygulanan süper kritik sıvı ekstraksiyon yöntemi, 1980’lerden beri yapılmaktadır. CO2 31 dereceye getirildiğinde ve basınç uygulandığında bir sıvı gibi davranarak, bitkideki CO2’de çözünen maddeleri çözmektedir. Kimyasal çözücülerin neden olduğu kalıntılar ve yarattığı komplikasyonlar yüzünden son dönemde tercih edilmektedir. Bu ürünlere esansiyel yağ değil CO2 ekstresi denir. Üretimlerinde kimyasal çözücü olmadığı için aromaterapide kullanılmaktadır.Ancak şu bilinmelidir ki esansiyel yağlar ile CO2 ekstreleri, elde ediliş nedenlerinden dolayı kimyasal olarak farklı olabilmektedirler.

Rezinoidler

Rezinoidler; kokulu bitkilerin reçine, balsam veya sakızımsı akıntılarından elde edilen çok değerli maddelerdir. Rezinoidlerin birçoğu çözücüler ile ekstre edilirken, günlük ve mür ise buhar distilasyonu veya CO2 ile elde edilebilmektedir.

Esansiyel yağlar, “yükte hafif, pahada ağır” ürünlerdir. Bitkide bulunma oranlar %0,5 ile 4 arasında değişmektedir. Örneğin; 1 kilogram gül yağı elde etmek için 3,5 ile 4 ton taze gül çiçeği, 1 kg limon yağı elde etmek için 3000 limon, 1 kg limon otu yağı için ise 7 ila 12 ton limon otuna ihtiyaç vardır.

Bu meşakkatli ve maliyetli üretim gerekliliklerinin, piyasada kimi üreticilerin ne yazık ki yağlarda yanıltıcı karışımlar yapmalarına zemin hazırladığı unutulmamalıdır.